Siena

De in het bekoorlijke Toscaanse landschap op drie heuvels gelegen stad met Middeleeuws karakter is met haar kunstschatten een van de beroemdste van Italië.

Twee voor tegenspraak vatbare legenden gewagen van een stichting door de Galli Senones of door Aschius en Senius, zonen van Remus. Zij vluchten uit Rome weg op twee ezels, een witte en een zwarte: vandaar de twee kleuren van Siena. Vandaar: veel afbeeldingen van de wolvin met de 2 kinderen Romulus en Remus. Rechts een fragment van de Lupercalia van de manieristische schilder Domenico Beccafumi.

'Sena' bestond in ieder geval reeds in de Etruskische periode. De stad werd in de republikeinse tijd Romeins, keizer Augustus stichtte hier de militaire kolonie colonia Saena Julia.

In de Middeleeuwen koos Siena partij voor de keizersgezinde Gibellijnen en komt zo in bestendig conflict met het Welfische (pro paus) Firenze.  Hoogtepunt is de slag  bij Monteaperti, 1260: Siena verslaat Firenze.

Middeleeuwen Het gevolg was dat Siena aan Maria werd toegewijd. Rechts een schitterenbd paneel van Domenico di Niccolo' (dei cori): De Maagd vertrouwt Sienna toe aan een magistraat. Het gaat om inlegwerk (intarsio). De tekst zegt: "accipe civitatem meam et iuste guberna" (Ontvang mijn stad en bstuur ze op een rechtvraadige manier)

De stad werd in 1557 ingenomen door Firenze en aangehecht bij het hertogdom Toscane. De Florentijnen vertraagden de ontwikkeling van de stad ten voordele van Firenze. Dit is een zegen geweest: Siena heeft zo zijn oorspronkelijk, gotisch karakter kunnen behouden.

Siena heeft enkele belangrijke heiligen gekend: Santa Caterina (1347-1380), die de paus van Avignon overtuigde om naar Rome terug te komen San Bernardino Rechts de Prediking van S. Bernardino van Sano di Pietro

Elk jaar wordt op 2 juli en op 16 augustus een Middeleeuws spel gehouden, de beroemde Corsa del Palio, kortweg de Palio.

Een gastronomische specialiteit van Siena is de panforte ("sterk brood").  Dit Sienees gerecht wordt al sinds de Middeleeuwen gegeten, toen de eerste kruiden werden ingevoerd. Ik koop mijn voorraad altijd bij Nannini: vers (links) of verpakt (rechts). De bar en pasticceria Nannini bevindt zich in de Via Banchi di Sopra.  Een aanrader.

Dom (Piazza del Duomo): Aan de Assunta gewijd; op de plek van een oude kerk in het midden van de 12e eeuw begonnen en in 1215 grotendeels voltooid. De koepel dateert van 1259-64. In 1339 werd de bouw onderbroken omwille van een reusachtig plan waarin men de bestaande kerk als dwarsschip wilde gebruiken voor een nieuwe, grotere kerk. De Toscaanse steden, vooral Firenze en Siena, streefden ernaar om de grootste kathedraal te hebben. In 1355 werd het plan opgegeven wegens fouten in de statische berekening, de hoog oplopende kosten en de pest van 1348.  De in het Museo dell'Opera bewaarde originele plannen van de nieuwbouw geven een totale lengte van 109,56 m aan. Vanuit hetzelfde museum kan je een van de muren van de "nieuwbouw" beklimmen. Je hebt er een prachtig panorama op Siena.

Giovanni Pisano begon in 1284-1299 met het beeldhouwwerk van de gevel - nu gedeeltelijk in het dichtbijgelegen Museo dell'Opera. Het bovengedeelte van de Pisano begonnen gevel werd in 1376 door Giovanni di Cecco naar voorbeeld van Orvieto voltooid. De witte marmeren gevel, versierd met rode en groene marmer is een van de mooiste en de levendigste van de Italiaanse bouwkunst. De Venetiaanse mozaïeken van de driehoekige gevelvelden werden naar een ontwerp van 1878 ingezet. De linkerzijwand leunt aan tegen het aartsbisschoppelijk paleis, de rechterwand is horizontaal gestreept met zwarte en witte marmerlagen, onderbroken door hoge gotische vensters en door de vierkante Romaanse campanile (1313), eveneens met marmerlagen gestreept en met vensteropeningen waarvan het aantal stijgt naarmate men hoger gaat.

In het reusachtig interieur: wanden en pilasters zijn zwart-wit gestreept, het gewelf uit de 14e eeuw is blauw geschilderd met gouden sterren. Tussen de bogen van het middenschip en het gewelf loopt een kroonlijst met 172 terracotta borstbeelden van pausen en heersers uit de 15e en 16e eeuw.

De bevloering (1359-1547) (grotendeel bedekt, om het kunstwerk te beschermen) is uniek op de wereld. De mozaïeken en de graffiti stellen o.a. voor: de sibillen (zijbeuk) allegorieën (schip) scènes uit het Oude en Nieuwe Testament (linkertransept) deugden (koor) Twee voorbeelden: De onvermijdelijke Wolvin (Lupa) met Romulus en Remus en Mozes komt van de berg Sinaï (Domenico Beccafumi)

Blikvanger in de dom is de kansel in het linker dwarsschip naast de koepel, tussen 1256-58 uitgevoerd door Nicola Pisano en zijn zoon Giovanni. Boven het achthoekige grondvlak verheffen zich 9 zuilen van porfier, graniet en groene marmer die gedeeltelijk op leeuwen rusten. De middenzuil is door 8 beelden omgeven (personificaties van de grammatica, de astronomie, de muziek, enz.). In de reliëfvelden van de borstwering in wit marmer zijn het Leven van Christus en het Laatste Oordeel uitgebeeld, daartussen profeten.  

Nicola Pisano (ca. 1220–na 1278), uit Apulië afkomstig,  was de eerste grote beeldhouwer sinds de klassieke oudheid, wiens vroegst bekende werk, de kansel in het Battistero in Pisa (1260), blijk geeft van een nieuw gevoel voor plastiek en ruimtewerking; de reliëfs zijn gevarieerder, bewogener en hoger dan tot dan gebruikelijk.  Hij laat zich, eeuwen voor de renaissance, door de klassieke beeldentaal beïnvloeden.  Zijn tweede grote werk is de kansel in de dom van Siena, nog rijker uitgevoerd. Met zijn zoon Giovanni maakte hij de grote fontein in Perugia (1278).
Hij was de stichter van een school.  Giovanni ontwierp de beelden van de voorgevel.

De kansel van Nicola Pisano	Geboorte van Christus	Laatste Oordeel

Libreria Piccolomini, een absolute must: De ingang bevindt zich in de linkse zijbeuk met het lunetfresco van Pinturicchio, Kroning van Pius III op 8 oktober 1503. Kardinaal Francesco Piccolomini, de latere paus Pius III, liet deze zaal in 1495 uitbouwen voor de bewaring van de bibliotheek van zijn oom Aeneas Silvius Piccolomini (paus Pius II). Het interieur werd in 1502-09 met fresco's van Pinturicchio en zijn leerlingen opgeluisterd: 10 taferelen uit het leven van Pius II.  Klik hier voor een aparte bladzijde over dit onderwerp. Lees hier meer over Pius II en Pienza. Tip: Voor de Libreria Piccolimini, het Battistero en de Museo dell'Opera del Duomo koop je best een gecombineerd ticket.

Bovendien bezienswaardig:

• Het altaar Piccolomini (links naast de ingang van de bibliotheek): renaissancebouw met 3 verdiepingen, in de nissen figuren door Andrea Bregno, 1503.
• Madonna met Kind in de middenste hogere nis door Jacopo della Quercia.
• Graftombe van kardinaal Riccardo Petroni aan de linkerwand van de Cappella di S. Ansano (in het linker transept) door Tino di Camaino (1317/18) in gotische stijl: 4 kariatiden dragen de sarcofaag (met reliëfversiering); daarop ligt het lichaam, onder een door engelen open gehouden voorhang.
• Cappella di S. Giovanni Battista, renaissancearchitectuur van 1482, versierd met fresco's van Pinturicchio (Portret van de oude en de jonge Alberto Aringhieri van 1504, Geboorte van Johannes de Doper, Johannes de Doper in de woestijn), een van de laatste werken van Donatello: een bronzen beeld van de Johannes de Doper van 1457.
• Het koorgestoelte van 1362 -97 werd in 1503 door Fra Giovanni da Verona met intarsia (inlegwerk) versierd.
• Het ronde koorglasraam (1288) naar tekening van Duccio werd door een Italiaans atelier voltooid (oudste voorbeeld van zulk glasraam van Italiaanse oorsprong), met taferelen uit het leven van Maria.

Battistero (Doopkapel, toegankelijk langs de Piazza S. Giovanni bij de absis van de kerk): een van de mooiste werken van de 15e eeuw, ontstaan bij de overgang van gotiek naar renaissance, is de doopvont van Jacopo della Quercia van 1417. Aan de polygonale vont merkte men vergulde bronzen reliëfs door Ghiberti, Donatello, Jacopo della Quercia en Giovanni di Turino. Het marmeren ciborium in het midden is een laat werk van Jacopo della Quercia. De gewelven en de muren van dit baptisterium, dat ook S. Giovanni genoemd wordt, zijn beschilderd met 15e-eeuwse fresco's door Vecchietta, Michele di Matteo en Benvenuto di Giovanni.

Het belangrijkste kunstwerk in het Battistero is ongetwijfeld de Onthoofding van Johannes de Doper door de Florentijnse beeldhouwer Donatello. Zoals algemeen bekend, is de renaissance te Firenze ontstaan, terwijl de artistieke bloei van Siena vooral in de late Middeleeuwen te situeren valt.  Siena trok in de 15e eeuw (de Quattrocento) dan ook vaak Florentijnse kunstenaars aan.   Het gaat hier om een voorbeeld van rilievo schiacciato, ondiep reliëf.  Op dit reliëf zie je dat Donatello de regels van de perspectief volledig beheerste. Rechts ervan Fides, de Trouw, eveneens van Donatello.

Museo dell'Opera Metropolitana (in de Duomo Nuovo, op het domplein): Dit museum moet je bezoeken!  Op de hogere verdiepingen bevinden zich de plannen voor de vergrotingswerken van de dom en schetsen van de vloergraffiti en mozaïeken. Je vindt er ook nog: een triptiek door Pietro Lorenzetti van 1342, die de Geboorte van Maria voorstelt. Eveneens de Maestà van Duccio, de blikvanger aan het vroeger hoofdaltaar van de dom (in de dom tentoongesteld tussen 1311 en 1505).  Het gaat hier om een absoluut meesterwerk uit de Westerse kunst.  Vandaar een aparte bladzijde met een grondige kunsthistorische uitleg.

Op het gelijkvloers: Madonna met Kind, van Donatello Madonna met Kind en de H. Antonius abt, laat werk van Jacopo della Quercia de oorspronkelijke beelden van Giovanni Pisano, die op de gevel van de dom stonden

Piazza del Campo of ook gewoon Il Campo, op de plaats waar de 3 heuvels van de stad samenkomen: een wondermooi, schelpvormig plein

De Fonte Gaia, een rechthoekige fontein, langs één zijde open, aan de 3 muren, in rechthoekige vlakken, reliëfs van Jacopo della Quercia (originelen in het Palazzo Pubblico, kopieën door Tito Sarrocchi, 1868). Enkele voorbeelden van de originelen van Jacopo della Quercia, zij verwijzen naar het oude Rome: Rea Silvia, Acca Larentia en de onvermijdelijke wolvin

Palazzo Pubblico Eens zetel van de Signoria en de Podestà. Het elegantste gotisch paleis van Toscane (in 1297-1310 gebouwd, vergrotingen in de 14e eeuw) is op de benedenverdieping van natuursteen; de hogere verdiepingen zijn van baksteen evenals de aan de linkerkant oprijzende Torre del mangia, 1338-48, door de gebroeders Rinaldo gebouwd met de karakteristieke stenen klokketoren.  Aan de voet van de toren bevindt zich de in 1352 (na de grote pest) bijgebouwde Cappella di Piazza met een fresco van Sodoma. Bij het middendeel van het paleis werd pas in 1680-81 een tweede symmetrische vleugel bijgebouwd.  In de vestibule, in de Sala d'Attesa, een Kroning van Maria, een hoofdwerk van Sano di Pietro van 1445. In de volgende zaal een fresco door Sodoma, Verrijzenis, van 1537.

In de cappella en de anticappella bevinden zich fresco's door Taddeo di Bartolo van 1407-14 (taferelen uit het leven van Maria en Christus, goden, filosofen, vorsten enz.).

Op de 1e verdieping, in de Sala del Mappamondo (zo genoemd naar de verloren landkaart van Ambrogio Lorenzetti), een fresco van Simone Martini aan de linkermuur. Afgebeeld is de Maestà, d.i. Madonna op de troon met Kind omgeven door apostelen en heiligen, samen 32 figuren.  Vergelijk met de Maestà van Duccio, Simone Martini's leermeester.  Van Simone Martini is ook het bekende, monumentale fresco van de Siënese veldheer Guidoriccio da Fogliano te paard, van 1328, in dezelfde zaal.  Aan de arcadenwand 2 fresco's door Sodoma, daterend van 1529.  Rechts in de Sala della Pace de grootste profane frescocyclus van de Middeleeuwen door Ambrogio Lorenzetti (in 1338-40 voltooid). Tegenover het raam: De Goede Regering met voorstellingen van het leven van de Middeleeuwen.

Klik op de kleine afbeelding om een grote afbeelding te downloaden.

Simone Martini, Maestà	Simone Martini, Guidoriccio da Fogliano	Ambrogio Lorenzetti, Allegorie van de goede regering

S. Agostino (Prato di S. Agostino): In 1258 opgericht, in de 15e eeuw omgebouwd, in de 18e eeuw gerenoveerd. Bezienswaardig interieur met aan de rechterwand een Kruisiging door Perugino, 1506; in de net daarnaast gelegen Cappella Piccolomini een fresco door Ambrogio Lorenzetti (Maestà) en de dramatische compositie van de Kindermoord van Bethlehem, aan de linkerwand, door Matteo di Giovanni; aan de rechterwand een paneel met de legende van Agostino Novello door Simone Martini van ca. 1330.
Aan het altaar een Driekoningen door Sodoma. De fresco's van het Francesco di Giorgio Martini stellen de volgende taferelen voor: Verkondiging van Joachim, Geboorte van Maria en Aanbidding der Herders, uit de laatste jaren van de 15e eeuw.

S. Maria dei Servi (vroeger della Concezione; op een verhoog met treden aan de Piazza Alessandro Manzoni): Basiliek uit de 13e eeuw, in de 14e en 15e eeuw uitgebreid. Vanop de prachtige Romaanse campanile met vier rijen muuropeningen (van monoforen tot quadriforen) mooi panorama. Transept en absis zijn hooggotisch; het drieschepig interieur met presbyterium en 4 kapellen in hoogrenaissancestijl, toegeschreven aan Baldassare Peruzzi. In de 2e kapel in de rechtse transeptarm een Kindermoord van Bethlehem, fresco door Pietro Lorenzetti. Aan het altaar een Madonna met Kind door Lippo Memmo van rond 1317.

Pinacoteca Nazionale (Via S. Pietro 29): In het Palazzo Buonsignori, een van de mooiste privé-paleizen van Siëna uit het begin van de 15e eeuw. De Siënese schilderkunst vanaf het einde van de 12e tot de helft van de 16e eeuw door de voornaamste meesters met uitzondering van Simone Martini, is hier vertegenwoordigd.

Werken van Duccio (de beroemde Madonna der Franciscanen, rechts), Guido da Siena, Ambrogio en Pietro Lorenzetti (waaronder een meesterwerk van Ambrogio, een Aankondiging), een belangrijke Kruisiging door Giovanni di Paolo van 1440 evenals werken van Sodoma, Beccafumi e.a.

Museo Etrusco Senese (Via della Sapienza 13): Overwegend vondsten uit de omgeving.

Santuario Cateriniano (in de buurt van de Fonte Branda; Vicolo del Tiratoio): de in 1464 tot een heiligdom omgebouwde verblijfplaats van de H. Catarina Benincasa (een van haar visioenen was haar mystiek huwelijk met Christus, 1347-80; heiligverklaring in 1461, sinds 1939 medepatroonheilige van Italië) kan bezichtigd worden.

Museo Civico (in het Palazzo): Bezit de nog bestaande originele stukken van de Fonte Gaia (in de loggia op de bovenverdieping), waarvan de kopie in de plaats werd gezet; deze fontein is het gezamenlijke werk van Jacopo della Quercia en Francesco di Valdambrino (1409-19). Hier bevinden zich ook de resten van een reusachtig fresco door Ambrogio Lorenzetti van 1340 (Madonna met Kind).

S. Domenico, gebouwd door de tweede grote bedelorde van de middeleuwen, de dominicanen, tussen 1225 en 1465. Je vindt er heel wat kunschatten, maar bezoek vooral de kapel van S. Caterina, met de schitterende fresco's van Sodoma. Het is hier dat zij haar geloften aflegde.

Bovendien bezienswaardig: 

Palazzo Sansedoni (op de Campo): baksteenbouw van 1216, vergrotingen in de 14e eeuw en een hoge toren die eens met de Torre del Mangia wedijverde.

Palazzo Chigi - Saracini (nr. 89 op de Campo): in de 14e eeuw opgericht, in de 18e eeuw vergroot. Vandaag zetel van de Accademia Musicale Chigiana (opgericht in 1930).

Palazzo Piccolomini-Adami: 16^e-eeuws met fresco’s van de Vlaming Barend van Orley

Palazzo dei Capitani di Giustizia: einde 13e eeuw - begin 14e eeuw, met kantelen.

Palazzo Piccolomini (Via Banchi di Sotto op de hoek met de Via Rinaldini): de gevel herinnert aan het Florentijnse Palazzo Rucellai. In 1469 waarschijnlijk naar ontwerpen van Bernardo Rosselino opgericht.

Logge della Mercanzia, of dei Mercanti, of ook nog di S. Paolo genaamd (nabij de Campo, begin van de Via di Città), in overgangsstijl van gotiek naar renaissance naar een ontwerp van Sano di Matteo, 1417-28 opgericht. Bovenverdieping uit de 17e eeuw.

Logge del Papa (Via di Pantaneto): In renaissancestijl naar schetsen van Antonio Federighi, in 1462 door paus Pius II ter ere van zijn familie gebouwd.

Fonte Branda, een fontein, reeds in 1081 gebouwd, in 1198 vergroot, in 1248 door Giovanni di Stefano zijn huidig aanzien gegeven. Drie grote arcadebogen met kantelen boven het waterbekken. Bereikbaar langs de Via Galluzza, een van de schilderachtige Middeleeuwse straten met middeleeuwse huizen; dan naar beneden door de Via di Fonte Branda.

Via Sallustio Bandini, eveneens een van de karakteristieke straten van Siena uit de 13e eeuw, aan de rand van de stad voorbij de universiteit (een van de oudste van Italië).

Porta Camollia: Stadspoort uit de 14e eeuw, in 1604 wederopgericht aan het einde van de gelijknamige straat met de welkomstgroet: 'Cor magis tibi Sena pandit' (Siena stelt haar hart voor je open).

Vond je deze bladzijden interessant?  Zijn er tekorten, aanbevelingen? Laat het me weten.

     Terug naar de Homepage Toscane/Umbria

Bezoek ook eens de homepage Italiaanse kunst

Ben je op zoek naar een vakantiewoning in Toscane of Umbrië?  Bezoek onze commerciële website 1 (Toscana) en website 2 (Umbria).