Andrea Camilleri

Andrea Camilleri is een echte Siciliaan, geboren in 1925 in Porto Empedocle.  Hij werkt vooral voor het theater en de televisie, als scenarist en regisseur.  Hij geeft al 20 jaar les aan de Accademia d' arte drammatica.  Zijn eerste roman werd in 1968 door 14 uitgeverijen afgewezen.  Pas in 1978 verscheen Il corso delle cose.  Hij is dus een laatbloeier. 
Zijn romans en verhalen zijn in Italië razend populair.  Zo stond hij met zijn La gita a Tindari in het jaar 2000 wekenlang nummer 1.  Hetzelfde gold in 2001 voor La scomparsa di Pato’.  Je ziet hem liggen in iedere boekhandel.  De auteur is “ontdekt” door de kleine uitgeverij Sellerio.  Toen zijn vrienden Camilleri overhaalden aan de prestigieuze Stregaprijs deel te nemen, weigerde Sellerio de nodige 40 exemplaren naar de jury op te sturen.  Camilleri deed dat dan maar uit eigen zak.  Later heeft ook het meer bekende Mondadori zijn werk gepubliceerd. 

Hoe kwam Camilleri ertoe om zijn eerste giallo (het adjectief giallo betekent “geel”, maar het substantief wordt ook gebruikt om de detectiveroman aan te duiden) te schrijven?  Camilleri zelf verwijst naar die andere grote Siciliaanse auteur, Leonardo Sciascia.  “De detectiveroman is de beste kooi waarin een schrijver zich kan ontplooien, omdat er vaste regels zijn.  Zo kun je bijvoorbeeld niet vals spelen over de logische, ruimtelijke en chronologische verbanden in het verhaal.”  Camilleri voelt zich dus thuis in dit genre, precies omdat het hem beperkingen oplegt. 
Ook Vazquez Montalban heeft hem beïnvloed.  Als een eerbetoon aan deze auteur heeft Camilleri zijn hoofdpersonage Montalbano genoemd, wat ook een algemeen verspreide Siciliaanse eigennaam is. 

De centrale figuur in de romans van Camilleri is Salvo Montalbano.  Hij is politiecommissaris te Vigàta op Sicilië.  Vigàta is misschien wel imaginair, zoals Faulkners Yoknapatawpha en García Marquez' Macondo, twee andere inspiratiebronnen, maar Camilleri schildert ons de stad en haar leven zo realistisch, dat we denken dat ze echt bestaat.  Wie aan Sicilië denkt, denkt aan de mafia.  Vigàta staat dan ook vol met illegaal neergezette appartementsblokken, die de toegang tot de zee versperren. 

Montalbano is zowat 50 jaar oud.  Hoe hij eruitziet, weten we niet, maar uit de romans van Camilleri leren we zijn persoonlijkheid en zijn manier van denken goed kennen.  Hij hecht, zoals iedere goede Italiaan, een groot belang aan de gastronomie.  Hij is een regelmatige bezoeker van het restaurant San Calogero, waar men vooral vis serveert.  Hij gaat graag in op de uitnodigingen van zijn politiechef, omdat zijn vrouw zeer goed kan koken.  Je krijgt dus bij de lectuur van Camilleri ook altijd enkele kooklessen.  Adelina is zijn huisvrouw.  Zij is de moeder van twee criminelen, van wie Montalbano eigenhandig één achter de tralies heeft gezet.  Toch draagt zij Montalbano een warm hart toe: het huis is netjes en wanneer de commissaris ’s avonds na een vermoeiende dag aankomt, staat in de koelkast lekker eten op hem te wachten. 

Vrouwen spelen een grote rol in zijn leven: zo is er Livia, de eeuwige verloofde, zij woont in Genova.  Hun contacten verlopen vooral via de telefoon.  Wanneer ze beslissen om wat tijd samen door te brengen, valt dit door de drukke bezigheden van Montalbano soms in het water.  Zo is er ook Anna, de dochter van een bevriende politieman, die op hem verliefd is, maar die hij beleefd, maar kordaat afwijst. 

De weinige vrije tijd die hij heeft, brengt hij al lezend door.  Tijdens het weekend koopt hij kranten om ervan vooral de culturele bladzijden te lezen.  Hij is een verwoed zwemmer: zwemmen verfrist bij hem zijn ideeën.  Maar Montalbano is bijna altijd aan het werk en groot deel daarvan brengt hij al telefonerend door. 

Hij liegt nooit tegenover vrienden.  Tegenover mensen die hij niet respecteert, kan hij de vreemdste verzinsels uitvinden, als dit het onderzoek vooruit kan helpen.  In enkele gevallen valt de dader door de mand na een leugen van Montalbano.  Tegenover de vermoedelijke dader of iemand die niet wil spreken, is hij ook niet beroerd chantage te gebruiken. 

Hij gaat altijd recht door zee: alle middelen zijn goed om het doel, het ontmaskeren van de misdadiger, te bereiken.  Daardoor balanceert hij vaak op de grens van de wetteloosheid, tot groot ongenoegen van zijn superieuren.  Hij is daarenboven onkreukbaar, zeker als het om hooggeplaatste politici of zakenlui gaat, hoewel de druk op hem soms groot is.  Tegenover de gewone man is hij echter toegeeflijker: kruimeldiefstal en prostitutie, zelfs softdrugs kunnen door de beugel, vooral als de overtreder hem informatie kan geven over een andere, belangrijkere misdaad.  Kleine vissen interesseren hem niet.  Tegenover de Siciliaanse notabelen en mafiosi daarentegen staat bij eerder negatief, soms zelfs agressief.  In zijn optreden steekt dus ook altijd iets anarchistisch. 

Bureaucratie verdraagt hij niet: het valt hem soms zwaar bij een misdaad te wachten op de gerechtsdokter en het parket en zo kostbare tijd te verliezen.

Hij is een geboren scepticus: alle uitspraken, zelfs de minst beduidende, worden in vraag gesteld en geanaliseerd.  Hij is een idealist met een vast waardenpatroon, geankerd in de traditie. 
De mafia waarover Camilleri schrijft is die van het verleden, waarvan de logica gemakkelijk te verstaan is.  De mafia komt voor in zijn werk, maar overheerst niet: de boeken van Camilleri zijn geen mafiaromans.  Soms lijkt een misdaad op het eerste gezicht begaan door de mafia, terwijl andere motieven in het spel zijn. 
Montalbano is niet ambitieus: hij heeft wel een groot gevoel van eigenwaarde. Hij beseft dat hij de knapste politieman van Vigàta is, maar voelt zich goed in zijn vel in dit kleine stadje op mensenmaat.  Promotie zou overplaatsing betekenen, en dat wil hij niet. 

Soms kan hij asociaal uit de hoek komen, zeker als hij ’s morgens door de telefoon gewekt is.  Dan laat je hem beter gerust.  Hij scheldt zijn collega’s en zijn ondergeschikten de huid vol.  “Hoe is het mogelijk dat ik met zo’n idioten moet samenwerken?”  Maar over het algemeen is hij een sympathieke kerel, van wie je niet graag afscheid neemt, eenmaal de ontknoping van de roman er is.

Montalbano vertrekt altijd van zijn intuïtie, die hem zelden misleidt.  De persoon die door iedereen, Montalbano’s collega’s incluis, als schuldige wordt aangewezen, is dat vaak niet.  De schuldige wordt op het einde van het verhaal ontmaskerd, meestal gaat het om iemand van wie je het niet had verwacht: een eerbaar persoon, de liefhebbende echtgenote.
De werkwijze is steeds dezelfde: Montalbano vertrekt van een openbaring, een illuminatie en komt tot de oplossing via intellectuele spelletjes.  Geen rationele deductie, zoals bij Sherlock Holmes.  Ook de literatuur behoort tot de intellectuele spelletjes.  Vaak is er dus literatuur in de literatuur.  Hier ligt weer een verwantschap met Leonardo Sciascia, en ook met Luis Borges.  Ook Pirandello is niet veraf.  Camilleri is trouwens verre familie van Pirandello.
Toch heeft Camilleri niet de hardheid en het sarcasme dat je soms bij Sciascia vindt.  Zijn stijl is eerder ironisch, licht en zelfs humoristisch. 

Ook de geschiedenis speelt een rol: de persoonlijke geschiedenis van Montalbano, maar ook de Italiaanse geschiedenis.  Wereldoorlog II duikt meermaals op. 
Montalbano is ontwikkeld, belezen, bezit een psychologisch inzicht waarmee hij in de ziel van de mensen kan kijken.  Mensen worden vaak gedreven door haat, door liefde, maar de belangrijkste motivatie voor het plegen van een misdaad is het geld. 
De frisheid van het werk van Camilleri ligt ook in zijn taal: in de oorspronkelijke Italiaanse uitgaven vind je naast het Italiaans ook het Sicilaanse dialect, iets wat in een vertaling moeilijk weer te geven is.  Ook schuttingwoorden en vloeken komen voor.
De sfeer in de romans is zo Siciliaans, dat elk woord, elke blik, hoe onbelangrijk ook, een gecodeerde boodschap kan zijn.  Deze code zal Montalbano langzaam maar zeker pogen te ontcijferen, symbool na symbool. 
Het Sicilië dat Camilleri schildert, is gepassioneerd en levendig, met mooie sensuele vrouwen, tegelijkertijd archaïsch en modern.  Camilleri is zeker geen socioloog, maar door de lectuur van zijn boeken leer je, zij het vanop afstand, de Siciliaanse realiteit goed kennen.

De structuur van de roman is grotendeels aan de televisie ontleend: Camilleri denkt niet zozeer in hoofdstukken, als wel in opeenvolging van beelden, van scènes.  De precisie en de gevatheid van zijn dialogen komen daarentegen uit de theaterwereld. 

Wat de personages betreft, kun je de Montalbano-cyclus ergens vergelijken met de populaire televisieserie (weer die TV!), de X-Files.  Ook daar gaat het om 2 hoofdpersonages, Mulder en Scully, maar in de loop van de afleveringen leer je de andere spelers kennen: de baas van de FBI-agenten, Skinner, vervolgens diens vrouw; de Kettingroker, vervolgens zijn zoon; Scully’s moeder, zuster, vader enz….  Een net van menselijke relaties ontvouwt zich.  Hetzelfde procédé vind je in romans van Camilleri: in iedere roman word je wat wijzer, worden nieuwe personages ingevoerd, die dan later terugkeren. 

In 1994 schreef Camilleri La forma dell'acqua, in het Nederlands vertaald als De vorm van water.  De dood van de ingenieur Luparelli speelt zich af binnen politieke en mafieuze zakenmilieu van Vigàta.  De man wordt dood aangetroffen in zijn BMW, met zijn broek op de knieën, in een kwartier waar de prostitutie hoogtij viert.  Besluit: hartstilstand tijdens een orgasme.  De autoriteiten willen het onderzoek zo vlug mogelijk afgesloten zien, want het gaat om een belangrijk politicus van de DC, de Democrazia Cristiana.  Camilleri graaft echter dieper en vindt dat er heel wat meer achter steekt.  Je kunt de roman dus ook lezen als een metafoor van het proces tegen de DC-politicus Andreotti.
Mooie vrouwen spelen een belangrijke rol in het Siciliaanse leven en dus ook bij Camilleri.  In De stem van de viool is Michela, een kunstenares, vrouw van een dokter uit Bologna, vermoord teruggevonden in haar villa.  Waarom heeft de moordenaar haar kleren meegenomen?  Anna, Michela’s mooie vriendin, helpt hem bij het onderzoek.  Tussen de twee ontbloeit een romance.  Anna vertelt de commissaris dat het huwelijk tussen Michela en de dokter een verstandshuwelijk was en dat Michela een minnaar had. 

Maar er is ook Livia, de vrouw van wie Montalbano echt houdt.  In een moment van zwakheid heeft hij haar iets beloofd, wat hij zich achteraf heeft beklaagd: het huwelijk.  Hoe kun je bij zo’n hartsproblemen een heldere kop hebben?  Het is uiteindelijk een viool die hem hem op het spoor zet om de moord op te lossen. 

Montalbano heeft met moeilijkheden te kampen: de hoofdcommissaris ontneemt hem het onderzoek en François, de Tunesische jongen aan wie hij zo gehecht is, verkiest de familie bij wie hij verblijft boven een adoptie door Livia .
De titel Il corso delle cose, De loop der dingen (zonder Montalbano)is ontleend aan de Franse filosoof Merleau-Ponty.  In een klein Siciliaans dorp leeft een teruggetrokken man, Vito.  Op een avond wordt op hem geschoten.  Een vergissing?  Een verwittiging?  Vito begrijpt er niets van: wat willen ze van hem?  Pas later zal hij de bittere waarheid inzien, die hem een moed zal geven, die hij zelf niet meende te bezitten.  Op Sicilië is de loop der dingen altijd kronkelig. 
In De gestolen twaalfuurtjes is Vigàta het toneel van twee moorden, die schijnbaar niets met elkaar te maken hebben.  Op een vissersboot wordt een Tunesiër neergeschoten.  Ongeveer tegelijkertijd wordt de zakenman Lapecora neergestoken in zijn woning.  Tussen de twee bestaat schijnbaar geen verband, maar cherchez la femme: het spoor leidt naar de mooie Tunesische Karima. 
De vorm van water, De stem van de viool, De loop der dingen en De gestolen twaalfuurtjes zijn uitgegeven door Serena Libri.  Onlangs heeft ook uitgeverij De Geus een roman van Camilleri vertaald. 

Het jachtseizoen (zonder Montalbano, maar wel te Vigàta) vertrekt van een reëel gebeurd feit. Het onderzoek naar de sociale en economische omstandigheden van Sicilië uit 1875-1876 verhaalt hoe een apotheker uit liefde 7 personen vermoordde, om uiteindelijk te kunnen trouwen met de vrouw van zijn dromen.  Van dit historische feit vertrok Camilleri, maar hij heeft zijn fantasie de vrije loop gelaten, zodat je in allerlei knotsgekke, maar ook tragische situaties terechtkomt.  Je kunt deze roman bezwaarlijk een echte detectiveroman noemen, hoewel de suspense en de whodunit aanwezig zijn.  Ook hier wordt weer de hedendaagse Siciliaanse wereld beschreven. 

Zie ook de website van Camilleri.

 Keer terug naar de homepage Italiaanse kunst

Ga naar de homepage Umbria/Toscana

 Ga naar verhuur vakantiewoningen in UmbriŽ

 Ga naar verhuur vakantiewoningen in Toscane

Uw portaalsite over Italië: www.casa-in-italia.com (informatie en verhuur)