Arcimboldo

Giuseppe Arcimboldo was een rijkeluiszoontje van een oude Milanese familie. Hij werd er in 1527 geboren. Hij heeft zijn schildertalent van z'n vader geërfd: zijn vader, Bagio Arcimboldo, was namelijk ook kunstschilder en ook de eerste leermeester van Giuseppe. De appel viel dus niet ver van de boom.

In de literatuur is niets te vinden over de familiale omstandigheden van Giuseppe Arcimboldo: Was hij getrouwd? Had hij kinderen?

In 1549 werd Arcimboldo maestro. D.w.z. : na vele jaren in dienst te hebben gestaan van een andere schilder en een proef te hebben afgelegd, werd hij door een soort beroepscomité van kunstschilders erkend als zelfstandig kunstschilder.

Naar aanleiding daarvan werd Arcimboldo op 24 december van dat jaar voor de eerste maal vermeld in de "Annali della Fabbrica del Duomo di Milano" (De jaarboeken van de kerkfabriek van de Dom in Milaan).

In datzelfde jaar begon hij samen met z'n vader te werken voor de dom van Milaan. Hij ontwierp er muurschilderingen, glasramen en een altaar -"baldacchino" voor.

Omstreeks 1556 maakte hij een fresco in een dwarsbeuk van de kathedraal van Monza. In 1558 beëindigde Arcimboldo zijn werk voor kathedralen met ontwerpen voor wandtapijten voor de domkerken in Como en Monza.

Van 1562 tot 1587 ging Arcimboldo werken aan het keizerlijk hof van de Habsburgers. Hij trad in dienst van verschillende keizers : Ferdinand I, Maximiliaan II en Rudolf II in Wenen en Praag.
In de boekhouding van het hof werd hij "Hof-conterfetter" (=hofschilder) genoemd.

Na zijn dienst aan het hof keerde hij terug naar Milaan.
In 1592 kreeg hij de adellijke titel van "Palsgraaf".
Hij overleed te Milaan op 66-jarige leeftijd in 1593.

Van zijn ontwerpen voor wandtapijten en glasramen is er erg weinig gekend. Ook niet van z'n "gewone" portretten, waarmee hij nochtans zoveel bekendheid kreeg. Enkel een zelfportret en enkele getekende portretten zijn met zekerheid van Arcimboldo's hand.

De meeste beroemdheid kreeg hij door zijn voorstellingen met hoofden opgebouwd uit vruchten, groenten, dieren, bloemen en allerlei voorwerpen. Tot op de dag van vandaag worden deze schilderijen met hem geassociëerd.

Deze grappige schilderijen hebben eigenlijk een diepere betekenis. De schilderijen "Vuur", "Aarde", "Lucht" en "Water" zijn symbolische voorstellingen van de toenmalige keizers. Vroeger dachten de mensen immers dat alles bestond uit een combinatie van vuur, water, lucht en aarde. Zo symboliseren ze de heerschappij van de keizer over de microcosmos en de macrocosmos en dus over de wereld.

Arcimboldo werkte en leefde in de tijd van het maniërisme. Dat is de laatste fase van de renaissance, net voor de doorbraak van de barokstijl.

Wat moeten we onder het "maniërisme" verstaan? Het maniërisme is een uitloper van de renaissance waarbij de kunstenaar gaat werken alla maniera di... Niet langer de werkelijkheid wordt het uitgangspunt voor de kunst, maar de voorbeelden van de grote meesters uit de Renaissance, vooral Michelangelo en Raffaello. Zij leggen dan ook graag de nadruk op het gezochte, het artificiële. Tegenover het maniërisme betekende de barok een terugkeer naar het realisme.

Op de eerste plaats worden de vaste normen i.v.m. schilderkunst verlaten. De schilders durven nu echt hun persoonlijkheid te tonen.

Dit kon op vele manieren :

Zo lieten bv. El Greco of Parmigiannino de lichaamsdelen van hun personages vervormen. Ze verlengden de weergave van de hals en ledematen op een overdreven manier.

Er werd ook gebruik gemaakt van nieuwe kleuren -zoals fel geel, rose, paars - en voor die tijd gedurfde kleurencombinaties.

In de uitbeeldingen was men niet langer bang voor wrede martelscènes (vb. bij Daniele da Volterra) of erotische scènes (vb. bij Zucchi).

Een ander typisch kenmerk voor het maniërisme is dat vele kunstenaars - en hier past Arcimboldo in - het bizarre en het eigenaardige gingen weergeven op hun schilderijen.

Een heel speciale bizarre vorm van schilderkunst was de "anamorfose" : hier was het getekende of geschilderde beeld zodanig vervormd dat het gewoon bekeken, bijna onherkenbaar was. De voorstelling werd pas duidelijk wanneer ze gezien werd van onder één welbepaalde schuine hoek, of in een andere variante, bij middel van een cylindrische spiegel.

De werkwijze die Arcimboldo gebruikte voor zijn fantastische portretten is eigenlijk steeds dezelfde : rond een bepaald thema associëerde hij planten, dieren of voorwerpen die hij in de vorm van een mensenhoofd verwerkte.

Enkele voorbeelden :

In de reeks van de "Vier elementen" (Water, Vuur, Lucht en Aarde) zijn het:

Een andere reeks zijn "De Vier Jaargetijden".

"De Vier Elementen" en "De vier Jaargetijden" zijn de meest bekende Arcimboldo's.

Maar er is meer:

"De Bibliothecaris"* is helemaal opgebouwd uit boeken. Voor de baard en de snor werden marterstaarten gebruikt. Die staarten werden toen gebruikt om de boeken af te stoffen."De Bibliothecaris" werd in 1566 geschilderd.

Het gezicht van "De Jurist" bestaat uit "gepluimde" kippen en vissestaarten. Men dacht eerst dat het om een portret van Calvijn ging. Daarna om een dokter, maar door de papieren om de hals (notariële aktes) besloot men later dat het om een jurist ging, een doctor in de rechten dus. Ze hadden het woord "doctor" verkeerd geïnterpreteerd als dokter in de geneeskunde.
Er is op twee verschillende plaatsen een inscriptie op het schilderij aangebracht : "Isernia". Dit is Grieks voor : "men moet dopen". De jurist dateert uit 1566.

"De Groenteboer" ziet eruit als een stilleven: groenten in een kom. Het eigenaardige hier is dat, wanneer je het schilderij omkeert, de voorstelling er nu uitziet als een groentenboer!

Ook "De Schotel"* is zo'n omkeerschilderij : nu eens een kwalijk mannenhoofd, dan een schotel vol lekker bereid wildgebraad en gevogelte.

"De Wijnkeldermeester" bestaat uit wijnkruiken, tappen en bekers.

"De Kok" uit potten, pannen, schotels en een spies. Deze schilderijen zijn enkel nog gekend van oude wit-zwart-foto's.
De originele exemplaren zijn onvindbaar.

"Flora" is vermoedelijk het laatste werk van Arcimboldo en dateert uit 1591. Het gelaat bestaat volledig uit lentebloemen en staat symbool voor de lente, het nieuwe leven, de vruchtbaarheid. Op de ommezijde van het schilderij vind je de inscriptie : "La flora dell' Arcimboldo".

Arcimboldo was niet de eerste die op deze excentrieke manier figuren samenstelde. Er bestonden al tekeningen bij tijdgenoten Il Rosso Fiorentino en Tobias Stimmer waarop figuren staan opgebouwd uit kubusjes of spijkers. Via gedrukte reproducties waren die tekeningen gekend onder de kunstenaars.

Er was ook de gewoonte om bijvoorbeeld tijdens feestmaaltijden de etenswaren onder de vorm van gezichten of figuren te presenteren.

Vele van Arcimboldo's schilderijen die hij aan het Duits-Habsburgse hof maakte, kopiëerde hij zelf voor het Spaans-Habsburgse en voor het Saksische Hof.

Maar Arcimboldo deed nog veel meer dan alleen maar schilderen. Hij maakte ontwerpen voor glasramen, kerkornamenten, wandtapijten en theaterkostuums.

Aan het Habsburgse hof was hij ook de regisseur van verschillende schitterende feesten (vb. Praag in 1570, Wenen in 1571).

Hij deed ook meer intellectueel werk : als ingenieur maakte hij plannen van verschillende waterbouwwerken.

Hij bedacht ook een geheimschrift en een "kleurenclavecimbel". Dat was een toetsinstrument in de vorm van een clavecimbel. Als je op een toets drukte schoof een stuk gekleurd glas voor een lichtbron en moet zo een prachtig effect gegeven hebben. Niets blijft daarvan over. Dit idee zou vroeg in de 20ste eeuw opnieuw opduiken, bijvoorbeeld bij de Russische componist Alexandre Skiabin.

Die veelzijdige belangstelling was typisch voor de renaissance met Leonardo Da vinci als voornaamste voorbeeld : hij was zowel schilder, beeldhouwer, ingenieur, anatomist, schrijver, dichter, architect, sterrenkundige, uitvinder en nog zoveel meer.

In de 20ste eeuw kwam Arcimboldo weer in de belangstelling. De surrealisten (ze schilderen herkenbare dingen in onnatuurlijke of onmogelijke combinaties; bv. Dali of Magritte) en de dadaïsten (de meer absurde en ook non-figuratieve vorm van het surrealsime) voelden zich sterk verwant met zijn oeuvre en stijl.

Ook de publiciteit is ook nu nog af en toe op het "Arcimboldeske" geïnspireerd.

 Keer terug naar de homepage Italiaanse kunst

Ga naar de homepage Umbria/Toscana

 Ga naar verhuur vakantiewoningen in UmbriŽ

 Ga naar verhuur vakantiewoningen in Toscane

Uw portaalsite over Italië: www.casa-in-italia.com (informatie en verhuur)